سه قسم است : يكى دلى است كه سرنگون شده هيچ خيرى « 1 » را ضبط نمىكند و آن دل كافر است . ( و دوم دلى است كه در او نقطهء سياهى پيدا شده و خير و شرّ در او با يكديگر مجادله مىنمايند ، پس هرگاه اثر سياهى بر سفيدى زياده باشد شرّ بر خير غالب مىشود و هرگاه اثر سفيدى بر سياهى زايد باشد خير بر شرّ غالب مىگردد ) « 2 » . و سيُم « 3 » دلى است كه درهاى خير بر وى گشاده و چراغهاى هدايت در او افروخته و « 4 » شعلهء « 5 » نور او تا روز قيامت خاموش نمىشود و آن دل بندهء مؤمن « 6 » است « 7 » . و حضرت امام جعفر صادق عليه السلام فرمودند : ساعتى از ساعتهاى شب و روز مىباشد كه در دل نه ايمان مىباشد و نه كفر ، و دل در آن وقت مانند جامه‌اى است كهنه . بعد از آن فرمودند به آن شخصى كه حاضر بود : آيا نمىيابى اين حالت را در خود ؟ آنگاه فرمودند كه : بعد از آن نقطه و نشانى از جانب خداى عزّ وجلّ در دل پيدا مىشود به آنچه خواهد از كفر و از « 8 » ايمان « 9 » . فصل [ در اينكه دل مانند بنايى است كه درهاى متعدّد داشته باشد ] بدان به تحقيق كه دل مانند بنايى است كه درهاى متعدّد داشته باشد و از هر درى خبرها به آن خانه وارد شود ، يا مانند نشانه‌اى است كه از اطرافْ تيرها به آن رسد ، يا مانند آينه‌اى نصب شده كه انواع صورتهاى مختلف بر او گذرد و تازه به تازه در او صورتى ديده شود ، يا مانند حوضى است كه نهرهاى متعدّد داشته « 10 » ، از هر نهرى آبهاى مختلف در او فرو ريزد .

--> ( 1 ) . خيرى / a چيز . s چيزى . ( 2 ) . ميان پرانتز از a افتاده است . ( 3 ) . سيُم / a دوم ! ( 4 ) . a s - و . ( 5 ) . s + و . ( 6 ) . مؤمن / a مؤمنى . ( 7 ) . الكافي 2 : 423 ح 3 . معاني الأخبار : 395 ح 50 . ( 8 ) . s a - از . ( 9 ) . الكافي 2 : 420 ح 1 . ( 10 ) . a + باشد .